SamiDirek.Com

Sayfalar : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

4.2.3.     Karlılık Endeksi[1]

Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde kullanılabilen dinamik yöntemlerden biri de karlılık endeksidir. Fayda maliyet oranı olarak da adlandırılan bu yöntem, projelerin bugünkü değeri ile projenin yol açtığı maliyet arasında bir oran belirlemeyi amaçlamaktadır. Projenin ekonomik ömrü boyunca sağladığı nakit girişlerinin bir iskonto oranı ile bugünkü değere indirgenmiş tutarlar toplamının, projenin yol açtığı ve aynı iskonto oranı ile bugünkü değere indirgenmiş nakit çıkışlarının toplam değerine bölünmesi ile hesaplanır.

Nakit çıkışlarının tamamının projenin gerçekleştirildiği ilk yılda ortaya çıkması halinde, nakit çıkışlarının düzeltilmesine gerek yoktur. Karlılık endeksine göre projenin kabul koşulu endeksin 1’den büyük olmasıdır. Birden fazla projenin değerlendirilmesi söz konusu olduğunda ise karlılık endeksi en yüksek olan proje seçilir ya da projeler karlılık endeksi büyüklüklerine göre sıralanır. Ayrıca farklı boyutlardaki projelerin karşılaştırılmasına olanak vermesi, yöntemin net bugünkü değer yöntemine üstünlüğünü gösterir.

Bu açıklamadan sonra aşağıdaki A ve B projelerinin yapılabilirliği karlılık endeksine göre değerlendirilebilir.

Örnekte görüldüğü gibi farklı büyüklükteki iki yatırım projesine karlılık endeksinin uygulanması halinde B projesinin daha yüksek karlılık sağlaması nedeniyle tercih edilmesi gerekir.

4.3.    Enflasyonun Yatırım Kararlarına Etkisi[2]

En basit tanımı ile fiyatlardaki artışı ifade eden enflasyon olgusu aslında özel bir risk biçimi olarak düşünülebilir. Risk genelde bir projeye ilişkin nakit akımların değişebilirliğini belirttiğine göre, fiyatlardaki artışı ifade eden enflasyon kavramı da bu değişebilirliği etkileyen önemli bir dışsal faktördür. Başka bir ifade ile, enflasyon fiyatlardaki değişme riski olarak kabul edilebilir.

Enflasyonun olduğu ekonomilerde, net bugünkü değer ve iç karlılık oranı gibi proje değerlendirmede yaygın olarak kullanılan ve indirgenmiş nakit akımı yöntemleri olarak adlandırılan yöntemlerle proje değerlendirme sürecinde enflasyonun göz ardı edilmesi, yatırım kararlarının çarpıtılmasına ya da yanlış yorumlanmasına yol açar.

Enflasyonun yatırım kararları üzerinde yaptığı etkinin temel nedenlerini şöyle sıralanabilir:

a)      Enflasyona göre projenin gelirleri nominal olarak artarken, amortisman giderleri ilk yatırım tutarının başlangıç değerleri üzerinden hesaplandığı için aynı kalır ve böylece daha çok vergi ödenir. Bunun genel sonucu olarak enflasyonist ortamlarda işletmeler sabit sermaye yatırımlarına girişmekten kaçınırlar. Bu tür yatırımlar yerine, kısa ömürlü yatırımlara ve ticari faaliyetlere girişirler.

b)      Enflasyonun net nakit akımlarını değiştirmeyeceği varsayımı kabul edilerek yapılacak proje değerlendirme analizlerinde ikinci bir hata kullanılan iskonto oranına ilişkindir. Bu varsayım altında yapılan uygulamalarda şirketler ya da yatırım girişimcileri genel olarak, gelecekteki nakit akımlarını cari fiyatlarla tahmin etmekte ve net nakit akımları hesaplanmaktadır. Ancak net nakit akımları indirgendiği zaman cari iskonto oranı ya da sermaye maliyeti kullanılmaktadır. Temel yılda cari değerler üzerinden nakit akımlarının tahmin edildiği bir proje değerlendirmede, cari iskonto oranı kullandığı zaman projenin değeri daha düşük çıkacaktır. Çünkü o andaki cari net nakit akımları gelecekteki enflasyon oranını kapsamadığı halde, iskonto oranı örtülü olarak enflasyonu kapsamaktadır ve o andaki enflasyonun gelecekte de devam edeceğini varsaymaktadır.

[2] Halil Sarıaslan, Yatırım Projelerinin Hazırlanması ve Değerlendirilmesi, Turhan Kitabevi, 2006, s.261.