Sayfalar : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
4.3. Tüketiciler Açısından Kayıt Dışı Ekonomik Faaliyetlerin
Değerlendirilmesi[1]
Kayıt dışı ekonomik faaliyetler, kayıtlı ekonomik faaliyetlerde bulunan işletmelere göre vergi, sigorta primi ödememe vb. bazı avantajlara sahip olduğundan tüketicilere daha düşük fiyatlı mal ve hizmet sunabilmektedir. Seyyar satıcılık çalışmaları ise ihtiyaç sahiplerine malların iletilmesinde yer, zaman ve mülkiyet faydası sağlamaktadır. Özellikle alışveriş merkezlerinden uzakta oturanlar ve çeşitli sağlık nedenleri ile alışveriş için gerekli fiziki gücü harcayamayanlar için ihtiyaçların karşılanmasına olanak ver bir seçenek olarak düşünülmelidir.
Kayıt dışı ekonomik faaliyetler tüketicilere daha düşük fiyatlı mal ve hizmet sunmasının yanı sıra, bu ucuz ürünler kayıt dışı ekonomik faaliyetlerde çalışanların barınmalarına da yardım etmektedir. Zira, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerde yaratılan malların alıcıları, büyük oranla bu faaliyetlere dahil kişiler olmaktadır.
Ancak, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin özellikle de seyyar satıcılık faaliyetlerinin tüketiciler açısından pek çok olumsuz fonksiyonu da bulunmaktadır. Bunlar genel olarak şu şekilde sıralanabilir;
i- Düşük Kaliteli Mal Satışı: Her zaman doğru olmasa bile yaygın olan kano seyyar satıcılar tarafından satılan malların düşük kaliteli, markasız, standart dışı, ambalajsız ve defolu mallar olduğudur.
ii- Satıcıyı Tanıma Zorluğu: Seyyar satıcıların sattıkları malları satın alan tüketici ile herhangi bir yazılı sözleşme yapma imkanı bulunmadığından, mala ve kullanımına ilişkin herhangi bir anlaşmazlık ortaya çıktığında tüketicinin yasal hakkını arayabilmesi için karşısında herhangi bir muhatap bulması ve belgelendirmesi son derece güç olmaktadır. Satıcının belirli, sabit bir yeri olmadığı için anlaşmazlık durumunda tekrar ayın satıcı ile karşılaşılması tesadüfe bağlıdır.
iii- Satış Ortamının Rahatsızlığı: Seyyar satıcılık, sabit işyerleri ile karşılaştırıldığında, müşteriye mallarını inceleme ve markalar arası karşılaştırmalar yapma imkanı vermemektedir. Satış ortamı tüketicinin acele karar vermesine ve dolayısıyla yanılmasına uygundur.
iv- Seyyar Satıcıların Davranış Şekilleri: Sabit işyerlerinde müşteriye yaklaşım ve davranış önemli bir faktördür. Oysa, seyyar satıcılığın yapısal özellikleri satıcı – müşteri ilişkisinin uzun süreli olarak geliştirilmesine olanak vermediğinden, bir başka deyişle bağlılık gösteren müşteriye sahip olmak imkansız olduğundan müşteriye yaklaşım ve davranış şekilleri farklı olabilmektedir.
v- Fiyatlardaki Belirsizlikler: Seyyar gıda dışı mallar satan satıcılarda etiket koyma uygulamasının genel olarak bulunmaması ve satışın belgelendirilmemesi tüketicinin fiyat vb. konularda bilgilendirilmesini dolayısıyla korunmasını önlemektedir.
vi- Kamu Düzeninin Bozulmasına Neden Olabilmeleri: Seyyar satıcıların standartlar, kalite ve sağlık kurallarına uygunluk yönünden denetim dışı olması tüketici yönünden olumsuz bir durum yaratmakta, toplum sağlığını tehdit edebilmektedir. Ayrıca gelişigüzel yerlerde ve biçimlerde faaliyet gösterebildiklerinden kentin alışveriş yerlerinin görünümünü bozmakta, yaya ve taşıt trafiğini aksatmakta ve gürültü kirliliğine neden olabilmektedirler.
[1] Yener Şişman, a.g.e., s.81.
