SamiDirek.Com

1.    YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİYLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

1.1.    Yatırım Kavramı

Yatırım, bir dönem içinde üretim araçları varlığına yapılan eklemeler ve bunu mümkün kılan harcamalar şeklinde tanımlanabilir.[1] Yatırım kavramı ulusal ekonomi ve işletmeler açısından farklı şekillerde ifade edilmektedir. Ulusal ekonomi açısından yatırım, ülkenin üretim gücüne yapılan eklemelerdir. İşletmeler açısından yatırım ise işletmelerin üretim kapasitelerinde artış veya süreklilik sağlamak amacıyla yapılan harcamalardır. İşletmeler açısından yapılan bu tanım sadece duran varlıklara değil dönen varlıklara yapılan yatırımları da ifade etmektedir.[2] Başka bir ifade ile yatırım, serbest (likit) sermayenin bağlı sermaye haline dönüştürülmesi eylemidir.[3]

Türk Dil Kurumu yatırımı, milli ekonominin veya bir ticaret kuruluşunun üretim ve hizmet gücünü artırıcı nitelikte olan aktif değerlerine yapılan yeni eklemeler olarak tanımlamıştır.[4]

Yatırımlar tesisler ile ifade edilen işletme yapısının oluşmasına, korunmasına ve yenilenmesine hizmet ederler. İşletme ve bu işletme kapsamındaki tesisler, makineler, araç ve gereçler, mal ve hizmet üretimi için gerekli sermaye mallarıdır. Yatırımın gerçekleşmesi için sermaye tahsisi gerekmektedir ve gerçekleşen yatırımdan sonra da mal ve hizmet üretimine başlanır.[5] Buna göre her harcama bir yatırım, bu süreçten elde edilen her gelir ise çözülen bir yatırımdır. Diğer bir ifade ile yatırım, bir harcama ile başlayan ödeme akımları sürecidir.[6]

1.2.    Yatırım Türleri

Yatırımları çeşitli şekillerde gruplara ayırmak mümkündür. Gruplara ayırma, çeşitli kriterlerden yararlanmak suretiyle gerçekleştirilebilir. Çeşitli kriterler aracılığı ile ekonomik faaliyetlerin niteliğine uygun olarak yatırım türlerinin zengin bir demetini

[2] Umut Çalıkoğlu, Yatırım Projelerinin İncelenmesi ve Örnek Olay Çalışması, İstanbul Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2002, s.2

[3] Şahin, s.3.

[4] Türk Dil Kurumu Sözlük

[5] Çalıkoğlu, s.1.

[6] Niyazi Berk, Finansal Yönetim, Türkmen Kitabevi, 8. Baskı, 2005, s.161.

Kayıt dışı* ekonomi dünyada ve ülkemizde, bütün ekonomi içinde önemli bir paya sahiptir. Yapılan araştırmalar, gelişmiş ülkelerde, gelişmekte olan ülkelere nazaran, kayıt dışılığın ekonomi içindeki yerinin daha düşük olduğunu göstermektedir. Kayıt dışı ekonomide oluşan değerler, gerek devlet ve gerekse işletmelerin muhasebe kayıtlarına yansımaması nedeniyle tam olarak ölçülememektedir. Bununla beraber farklı zamanlarda ve farklı yöntemlerle yapılan araştırmalar, ülkemizde kayıt dışı ekonominin %7 – %82,5 arasında olduğunu göstermiştir. Kayıt dışı ekonomi özellikle vergi gelirleri ve istihdam konularında devlet ekonomilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Kavram itibariyle de olumsuzluk çağrıştıran kayıt dışı ekonominin, kayıt dışı geliri elde edenler açısından tasarruf eğilimini arttırması nedeniyle olumlu yönleri olduğu da söylenebilir.

Çalışmamızda son dönemlerde yaşanan ekonomik gelişmeler ve milli paramızdan altı sıfırın atılışı da göz önünde bulundurularak son yıllarda yapılan kaynaklardan yararlanılmaya çalışılmış, konunun güncel bilgilerle irdelenmesi amaç edinilmiştir. Çalışmamızda kayıt dışı ekonomi kavramı, sebepleri ve boyutları üzerinde durulmuş, mikro düzeyde değerlendirmeler yapılarak, seyyar satıcılık örneğiyle açıklanmaya çalışılmıştır.

* Kayıt dışı kavramı, literatürdeki birçok kaynakta “kayıtdışı” biçiminde yazılmakla beraber, çalışmamızda Türk Dil Kurumu İmla Kılavuzu esas alınarak “kayıt dışı” biçiminde kullanılmıştır.

İşletmelerin mali durumu ve faaliyet sonuçları, işletmede gerçekleşen mali nitelikli olayların bir özeti niteliğinde olan mali tablolar aracılığıyla ifade edilir. Mali tablolar, ortakların, yöneticilerin, tasarruf sahiplerinin, satıcıların, müşterilerin, kredi verenlerin, kamuoyunun ve diğer ilgililerin kullanacakları bilgileri içerecek şekilde düzenlenmeli ve işletmenin gerçek durumunu göstermelidir.

Bu çalışmamızda, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre düzenlenmesi gereken temel mali tablolardan biri olan bilanço üzerinde durulacak, literatür ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre bilançonun tanımı, bilanço tipleri, bilançonun içeriği, bilanço ilkeleri açıklanmaya çalışılmıştır.

Günümüz rekabet koşullarında işletmelerin yalnızca işletme içi finansal veri ve analizlere bakılarak yönetilmesi mümkün değildir. İşletmeler ayakta kalmak için işletme içi verilerin yanı sıra, küresel iş dünyasını ve faaliyet alanlarıyla ilgili ölçülebilen ve ölçülmeyen tüm iç ve dış çevre değişkenlerini dikkate almak ve analiz etmelidir. Çalışmamızın konusunu oluşturan, Balanced Scorecard işletmelerin performanslarını değerlendirmesi amacıyla geliştirilmiş bir performans ölçüm yönetimidir.

Çalışmanın birinci bölümünde, işletmeler için performans ölçmenin tanımı yapılmış, genel hatlarıyla performans ölçmenin gerekliliğine değinilmiş ve performans ölçme yaklaşımındaki değişim ele alınmıştır. İkinci bölümde ise bir performans yönetim sistemi olan Balanced Scorecard tanımlanmış, temelleri, boyutları ve işletmeye faydaları üzerinde durularak konu açıklanmaya çalışılmıştır.